عفو بینالملل:
ایران: به تبعیض علیه اقلیت كرد
خاتمه دهید
عفو بینالملل
اطلاعیه
مطبوعاتی
ترخیص: به
وقت گرینویچ یك دقیقه پس از نیمه شب30 ژوئیه 2008
ایران: به
تبعیض علیه اقلیت كرد خاتمه دهید
عفو بینالملل
در گزارش جدیدی كه امروز منتشر شد اظهار داشت كه حكومت ایران در وظیفه خود در
پیشگیری از تبعیض و تعدیات حقوق بشری علیه شهروندان كرد خود، به خصوص زنان، كوتاهی
میكند. این سازمان اظهار نگرانی كرد كه
سركوب ایرانیان كرد و به خصوص مدافعان حقوق بشر در حال گسترش است.
گزارش،
نمونههایی از تبعیضهای فرهنگی و مذهبی علیه تقریبا 12 میلیون كرد را كه در ایران
زندگی میكنند و حدود 15 در صد از جمعیت را تشكیل میدهند بر میشمارد.
گزارش یاد
شده بر مسایل مربوط به مسكن، آموزش و اشتغال تمركز میكند. مدافعان حقوق بشر و كاركنان رسانهها نیز به
خاطر اظهار عقاید خود هدف قرار میگیرند.
عفو بینالملل
میگوید: «قانون اساسی ایران برابری همه ایرانیان در برابر قانون را فراهم كرده
است. ولی، همان طور كه گزارش ما نشان میدهد،
برای كردها در ایران واقعیت چیز دیگری است.
حكومت ایران برای محو تبعیض، یا پایان بخشیدن به چرخه خشونت علیه زنان و
مجازات مسئولان آن، گامهای كافی برنداشته است».
گزارش میگوید
كه زنان كرد - به عنوان اعضای یك اقلیت قومی به حاشیه رانده شده، و به عنوان زن
در جامعهای عمدتا پدرسالار - با چالش مضاعفی برای احقاق حقوق خود روبرو هستند.
گرچه زنان و
دختران پایه اصلی فعالیت اقتصادی در مناطق كردنشین را تشكیل میدهند، برای توجیه
نفی حقوق بشری آنان از آداب و رسوم محدودكننده اجتماعی بهره گرفته میشود. این رسوم به معنای آن است كه مقامات دولتی
ممكن است نتوانند در باره نابرابریهای آموزشی دختران، ازدواج اجباری و زودرس، و
خشونت خانوادگی علیه دختران و زنان كرد - و عواقب شدید برخی از این تعدیات، از
جمله «قتلهای ناموسی» و خودكشی - به تحقیق بپردازند.
عفو بینالملل
میگوید: «زنان كرد به صورت روزانه قربانی خشونت میشوند و از سوی مأموران حكومتی،
گروهها یا افراد شامل اعضای خانواده خود، تحت تبعیض قرار میگیرند. مقامات ایران متعهدند كه كوشش لازم را برای از
بین بردن خشونت علیه زنان در خانه و جامعه مبذول دارند، ولی این كار اصلا انجام
نمیشود».
گزارش تحت
عنوان «ایران: تعدیات حقوق بشری علیه اقلیت كرد» تصدیق میكند كه در عین این كه
فرهنگ كردی، مانند لباس و موسیقی، عموما محترم شمرده میشود و زبان كردی در تعدادی
از رسانهها و برخی از نشریات به كار برده میشود، جامعه كرد همچنان از تبعیض
ریشهدار رنج میبرد.
نمونه¬هایی اخیرا موارد مشخص نقض حقوق بشر در مورد كردها را برجسته كرده است:
* فرزاد كمانگر، علی حیدریان و فرهاد
وكیلی، كه هر سه كرد هستند در فوریه 2008 پس از یك روند به شدت پرایراد كه فاقد
بسیاری از استانداردهای بینالمللی یك دادگاه عادلانه بود به جرم «محاربه» (دشمنی
با خدا) به اعدام محكوم شدند. اتهام
محاربه علیه كسانی به كار میرود كه به مخالفت مسلحانه علیه حكومت متهم شوند، و
ظاهرا در مورد این افراد اتهام عضویت در گروه مسلح حزب زحمتكشان كرد (پ كا كا) كه
در تركیه دست به حمله میزند مطرح بوده است.
علی حیدریان و فرهاد وكیلی، ظاهرا به دلیل جعل اسناد، همچنین به 10 سال
زندان محكوم شدهاند. بر اساس قوانین
ایران، آن دو باید پیش از اعدام محكومیت زندان خود را بگذرانند.
«فعالان حقوق بشر در ایران» گزارش دادند
كه وقتی مقامات زندان رجایی شهر در استان تهران رأی دیوان عالی كشور را به فرزاد
كمانگر كه یك معلم 32 ساله است ابلاغ كردند از او خواستند كه طی نامهای تقاضای
عفو كند. او از این كار به دلیل این كه
تقاضای عفو به معنای پذیرش جرم است
امتناع كرده و همواره منكر آن بوده كه جرمی مرتكب شده است. دیوان عالی كشور حكم او را در 11 ژوئیه تنفیذ
كرده است و حكم ممكن است در هر زمان به مرحله اجرا درآید.
* محمد صدیق كبودوند در ماه مه سال جاری
در شعبه 15 دادگاه انقلاب تهران به 11 سال زندان محكوم شد. محكومیت ظاهرا شامل 10 سال زندان به خاطر
«اقدام علیه امنیت كشور» به دلیل تأسیس سازمان حقوق بشر كردستان، و یك سال زندان
به اتهام «تبلیغ علیه نظام» بوده است.
حكم پس از یك محاكمه ناعلنی صادر شده است. عفو بینالملل محمد صدیق كبودوند را یك زندانی وجدان میشناسد كه
صرفا به دلیل اعمال مسالمتآمیز حقوق خود بر آزادی بیان و تجمع در زمینه كار خویش
به عنوان رییس سازمان حقوق بشر كردستان و فعالیتهایش به عنوان یك روزنامهنگار
بازداشت شده است. این حقوق در میثاق بینالمللی
حقوق مدنی و سیاسی كه ایران یك عضو امضا كننده آن است صریحا به رسمیت شناخته شده
است.
* هانا عبدی، دانشجوی روانشناسی، در 4
نوامبر 2007 در خانه پدربزرگ خود در سنندج دستگیر شد. او برای مدت سه ماه بدون ملاقات در انفرادی بازداشت بود. در ژوئن سال جاری، او به پنج سال زندان در
تبعید در آذربایجان شرقی در شهر كوچكی به نام گرمی در مرز جمهوری آذربایجان محكوم
شد. به گفته وكیل او، شعبه 2 دادگاه
انقلاب سنندج او را به اتهام «تجمع و تبانی برای ارتكاب جرم علیه امنیت كشور» مجرم
شناخته است. او عضو كمپین برای برابری
است كه یك ابتكار در باره حقوق زنان در ایران است و هدف پایان بخشیدن به تبعیضات
قانونی علیه زنان در ایران را دنبال میكند.
عفو بینالملل هانا عبدی را یك زندانی وجدان میشناسد كه صرفا به دلیل
اعمال مسالمتآمیز حق خود بر آزادی بیان و تجمع بازداشت شده است، و اتهام علیه او
را دارای انگیزه سیاسی میشناسد.
عفو بینالملل
گفت: «ما از مقامات ایران مصرا میخواهیم كه برای پایان دادن به تبعیض و موارد نقض
حقوق بشر مرتبط با آن كه كردها، و در واقع همه اقلیتها در ایران با آن روبرو
هستند، اقدامات مشخصی را انجام دهد».
«كردها و همه افراد وابسته به جوامع
اقلیتی ایران، از مرد و زن و كودك، حق دارند كه از طیف كامل حقوق بشری خود
برخوردار شوند. مقامات ایران باید حقوق
مدافعان حقوق بشر،شامل فعالان حقوق زنان،
را حمایت و ترویج كنند و به تعهدات خود تحت قوانین بینالمللی حقوق بشرپایبند
باشند.»
پسزمینه
گزارش 57
صفحهای «ایران: تعدیات حقوق بشری علیه اقلیت كرد» (ایندكس عفو بینالملل MDE 13/088/2008) تازهترین گزارش از سلسله گزارشهای عفو بینالملل در مورد
تعدیات حقوق بشری علیه اقلیتهای قومی و فرهنگی در ایران است. گزارشهای پیشین، تعدیات علیه عربهای اهوازی
و اقلیت بلوچ را تشریح كردهاند.
عفو بینالملل
در گذشته بسیاری از نگرانیها و موارد یادشده در این گزارش را با مقامات ایران در
میان گذاشته، ولی پاسخ كافی دریافت نكرده است.
آنان به ندرت به این سازمان پاسخ میدهند و بیش از 28 سال اجازه ندادهاند
كه عفو بینالملل برای تحقیق در باره حقوق بشر وارد ایران شود.
راگهیێنراوی
چاپهمهنی لێبووردنی نێونهتهوهیی
تا سهعات
0001 به کاتی گریینچ رۆژی 30 جوولای 2008 نابێ بڵاوبکرێتهوه
ئێران:
کۆتایی به ههڵاواردنی کهمایهتی کورد بهێنن
رێکخراوهی
لێبووردنی نێونهتهوهیی له راپۆرتێکی نوێدا، که ئهمڕۆ بڵاوکرایهوه، رایگهیاند
که حکوومهتی ئێران ئهرکی خۆی له مهڕ بهرگریکردن له ههڵاواردن و دهستدرێژی
کردنه سهر مافهکانی مرۆڤی هاوڵاتیانی کوردی خۆی، به تایبهت ژنان، به جێ نههێناوه.
رێکخراوهکه ترسی خۆی سهبارهت به پهرهسهندنی سهرکوتی ئێرانییه کوردهکان،
به تایبهت داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ دهربڕی.
راپۆرتهکه
دهست نیشانی ههندێک نموونه له ههڵاواردنی ئایینی و فهرههنگیی کوردانی ئێران
دهکات، که ژمارهیان به گوێرهی خهمڵاندن، 12 ملیۆن کهسه و سهدا 15ی
دانیشتووانی وڵاتهکه پێک دههێنن.
راپۆرتهکه
تیشکۆ دهکاته سهر کاروباری پێوهندیدار به خانووبهره، پهروهرده، و ئیش و
کار و دامهزران ههروهها داکۆکیکارانی مافهکانی مرۆڤ و چالاکانی بهشی میدیا،
که به هۆی دهنگ بهرزکردنهوهیانهوه دهکهونه بهر پهلامار.
یاسای بنهڕهتی ئێران، له بهرانبهر
قانووندا مافی یهکسانی داوهته ههموو ئێرانییهک. بهڵام، وهک راپۆرتهکهی
ئێمه دهریدهخات، ئهوه بۆ کوردی ئێران راست نییه. لێبووردنی نێونهتهوهیی
دهڵێت "حکوومهتی ئێران ههنگاوی پێویستی بۆ له ناوبردنی ههڵاواردن، یا
کۆتایی هێنان به بازنهی توندوتیژیکردن دژ به ژنان و سزادانی سهبهبکارانی کارهکه،
ههڵنههێناوهتهوه."
راپۆرتهکه
دهڵێ ژنانی کورد له پێناو سهلماندنی مافهکانی خۆیاندا رووبهڕووی دوو جار خهبات
بوونهتهوه- وهک ئهندامانی کهمایهتییهکی قهومیی پهراوێزکراو، و وهک ژن
له کۆمهڵگایهک که له زۆرینهی خۆیدا باوک سالارانهیه. گهرچی ژنان و کچان
بڕبڕهی پشتی چالاکیی ئابووریی ناوچه کوردنشینهکان پێک دههێنن، بۆ پشت گوێ
خستنی مافهکانی مرۆڤیان پهیڕهوه توند و تیژه کۆمهڵایهتییهکان رهچاو دهکرێن.
بوونی ئهو
پهیڕهوانه واتای ئهوه دهبهخشێت که بۆ کاربهدهستانی حکوومهت ئهستهمه
لێکۆڵینهوه له مهڕ نایهکسانیی پهروهردهی کچان، به مێرددانی پێش وهخت و
به زۆرهملێ، ههروهها توندوتیژیی ناوماڵ دژ به کچان و ژنانی کورد- و ئهنجامه
گهورهوگرانهکانی بهشێک لهو دهستدرێژییانه، وهک "کوشتنی نامووسی"
و خۆکوژی بکهن.
لێبووردنی
نێونهتهوهیی دهڵێت " ژنانی کورد رۆژانه دهبنه قوربانی زهبروزهنگ، و
له لایهن کاربهدهستانی حکوومی، تاقم و تاکه کهس، به ئهندامانی بنهماڵهیانهوه
رووبهڕووی ههڵاواردن دهبنهوه. ئهرکی سهرشانی دهسهڵاتداریهتی ئێرانه بۆ
توونا کردنی توندوتیژیی دژ به ژنان، چ له ماڵ و چ له ناو کۆمهڵگا، ههموو ههوڵێکی
پێویست تهرخان بکات، بهڵام ئهم کاره ناکهن."
راپۆرتهکه،
واته ئێران: دهستدرێژی کردنه سهر مافهکانی مرۆڤی کهمایهتی کورد، ئاگادا ره
که سهرهڕای ئهوهی دهربڕینی کهلتووری کوردی، وهک جل وبهرگ و مۆسیقا، به
گشتی رێزی لێ دهگیرێت و زمانی کوردی له ههندێک بهرنامهی رادیۆ و تهلهفیزیۆنی
و چاپهمهنی دا سوودی لێ وهردهگیرێت، بهڵام لهعهینی کاتدا کهمایهتی کورد
بهردهوام له ههڵاواردنێک رهنج دهبات که رهگ و ریشهی قووڵی ههیه.
کهیسهکانی ئهم دواییانه، دهستدرێژی
کردنی تایبهت بۆ سهر کورد زهق دهکهنهوه:
*فهرزاد کهمانگهر، عهلی
حهیدهریان، و فهرهاد وهکیلی، که ههموویان به رهگهز کوردن، له فێبریوهری
2008 دا دوای پرۆسهیهکی کورت، که گهڵێک له پێوانه نێونهتهوهییهکانی
دادگایی کردنی عادڵانه بهدوور بوو، حوکمی "موحاربه" (دژایهتی کردنی
خودا) یان
بهسهردا سهپێنرا و قهراری ئیعدامیان بۆ دهرچوو. ئهوه تۆمهتێکه، که ئاستی
بهرانبهره له گهڵ ئاستی تۆمهتی ههڵگرتنی چهک دژ به دهوڵهت، ئهوهش به
ڕواڵهت به ناوی ئهندامهتی له گروپی چهکداری "پارتیا کرێکارێن کورد
(پ.ک.ک)"، که گروپێکه له ناو تورکیا دا هێرشکاریی دهکات. عهلی حهیدهریان
و فهرهاد وهکیلی ههروهها 10 ساڵ زیندانیان بۆبڕاوهتهوه به ڕواڵهت بۆ تهزویرکردنی
بهڵگهنامه. به گوێرهی یاسای ئێران، دهبێ پێش ئیعدام ئهو زیندانهش بکێشن.
به گوێرهی
ههواڵی چالاکانی مافی مرۆڤ له ئێران، کاتێ دهسهڵاتدارانی زیندانی "رهجایی
شههر" له ئوستانی تاران بڕیاری دادگای بهرزیان به فهرزاد کهمانگهر،
مامۆستایهکی 32 ساڵه، راگهیاندووه، لێیان خواستووه نامهیهک بنووسێت و داوای
لێبووردن بکات. ناوبراو ئهوهی داوهته دواوه، چونکوو واتای ئهوهی دهبوو که
پێ له تاوان بنێت، له کاتێکدا ههمیشه رهد ی ئهوهی کردۆتهوه که تاوانێکی
کردبێت. دادگای بهرز له رۆژی 11ی جولای دا قهراری ئیعدامهکهی پشت راست کردهوه،
واته قهرارهکه دهگونجێت ههموو کاتێک بهڕێوه ببرێت.
* له مانگی مهی ئهمساڵدا
لقی 15ی دادگای شۆڕش له تاران 11 ساڵ زیندانی بۆ محهممهد سهدیق کهبوودوهند
بڕییهوه. ئهوهش بهڕواڵهت پێک هاتووه له 10 ساڵ زیندان بۆ"کردهوهی
دژ به ئاسایشی دهوڵهت به هۆی دامهزراندنی رێکخراوهی مافی مرۆڤی کوردستان (HROK)" هوه، و ساڵێکیش زیندان
بۆ "پڕوپاگهندهی دژ به نیزام". قهرارهکه به شوێن دانیشتنی
دادگایهکی داخراودا دهرچوو. لێبووردنی نێونهتهوهیی محهممهد سهدیق کهبوودوهند
وهک زیندانی بیروباوهڕ دهناسێت که تهنیا به هۆی بهڕێوهبردنی ئاشتیخوازنهی
مافهکانی خۆی له مهڕ ئازادیی بهیان و ئهنجومهن له ماوهی سهرۆکایهتی کردنی
رێکخراوهی HROK، و چالاکیی رۆژنامهنووسی دهست بهسهر
کراوه. ئهو مافانه به ئاشکرا له لایهن رێکهوتننامهی نێونهتهوهیی سهبارهت
به مافه مهدهنی و سیاسییهکان (ICCPR)" هوه ناسراوه، رێکهوتننامهیهک
که ئێران دهوڵهتێکی ئهندامیه تی.
* خوێندکاری سایکۆلۆجی هانا
عهبدی، رۆژی 4ی نڤهمبری 2007 له ماڵی باوهگهورهی له شاری سنه، گیرا و
ماوهی 3 مانگ به بێ چاوپێکهوتن دهست به سهرکرا. له مانگی جوونی ئهمساڵدا
پێنج ساڵ زیندانیان بۆ بڕییهوه که دهبێ له شاربهدهری و له شاری "گهرمی"
ئازهربایجانی رۆژههڵات له سهر سنووری کۆماری ئازهربایجان بیکێشێت. به گوێرهی
قسهی پارێزهرهکهی، لقی دووههمی دادگای شۆڕشی سنه، ئهوی به ناوی
"کۆبوونهوه و پیلان دانان بۆ تاوان کردنی دژ به ئاسایشی نهتهوهیی"
مهحکووم کرد. ناوبراو ئهندامی رێکخراوهی "خهبات بۆ یهکسانی"یه، که
رێکخراوێکی تازه ههنگاوی مافهکانی ژنانی ئێرانه و خوازیاری کۆتایی هێنان به
ههڵاواردنی به یاساییکراوی ژنان له ئێرانه. لێبووردنی نێونهتهوهیی هانا عهبدی
به زیندانییهکی بیروباوهڕ دهناسێت که تهنیا بۆ بهڕێوهبردنی ئاشتیخوازانهی
مافهکانی خۆی له مهڕ ئازادیی بهیان و ئهنجومهن زیندانی کراوه و ئهو تۆمهتهش
وا دراوه ته پاڵی، ههڵخڵینهری سیاسیی هه بووه.
لێبووردنی
نێونهتهوهیی دهڵێت: "ئێمه به جیددی له دهسهڵاتداریهتی ئێران دهخوازین
له پێناو کۆتایی هێنان به ههموو چهشنه ههڵاواردن و زهبروزهنگێکی دژ به
مافهکانی مرۆڤ، که کورد و له راستیدا ههموو کهمایهتییهکانی ئێران رووبهڕووی
بوونهوتهوه، ههنگاوی خێرا و بهرچاوههڵێنێتهوه."
"
کورد و ههموو ئهندامانی کۆمهڵگا کهمایهتییهکان
له ئێران، ژنان، پیاوان، و منداڵان، مافی ئهوهیان ههیه ههموو چهشنه مافێکی
مرۆڤیان بهڕێوه ببهن. دهسهڵاتداریهتی ئێران دهبێ هاندهر و پارێزهری
داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ بێت، به چالاکانی مافی ژنانهوه، و مل بۆ ئهو
پێداویستییانه دانهوێنێت که به گوێرهی یاسای نێونهتهوهیی مافهکانی مرۆڤ
له سهر شانی دانراون."
پێشینه
راپۆرتی 57
لاپهڕهیی ئێران: دهستدرێژی بۆ سهر مافهکانی مرۆڤی کهمایهتی کورد (AI Index: MDE 13/088/2008) نوێترین ئاڵقهیه له زنجیرهی
راپۆرتهکانی لێبووردنی نێونهتهوهیی سهبارهت به دهستدرێژی بۆ سهر مافهکانی
مرۆڤی کهمایهتییه قهومی و فهرههنگییهکان له ئێران. راپۆرتهکانی پێشوو
باسی دهستدرێژی بۆ سهر کهمایهتی عهرهبی ئهحواز و بهلووچ یان کردبوو.
لێبووردنی
نێونهتهوهیی پێشتر گهلێک سهرنج و کهیسی ناو ئهم راپۆرتهی به دهستهڵاتداریهتی
ئێران راگهیاندووه، بهڵام وهڵامی بهڕێ وجێی وهرنهگرتۆتهوه. ئهوان گهلێک
به دهگمهن وهڵامی رێکخراوهکهیان داوهتهوه و له ماوهی 28 ساڵی رابوردوودا ئیجازهیان به لێبووردنی نێونهتهوهیی نهداوه بچێته
ئێران و له مافهکانی مرۆڤ بکۆڵێتهوه.
کۆتایی/
